على زمانى قمشه اى

145

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

8 . كتاب الزيادة على ارشميدس فى المقالة الثانية . 9 . رسالة فى استخراج الضلع المسبّع فى الدائرة . 10 . كتاب اخراج الخطين على نسبة . 11 . كتاب الدوائر المتماسة فى طريق التحليل . « 1 » گفتنى است نگارنده رصد اول كوهى يعنى شنبه 28 صفر 378 ق برابر با 30 خرداد 357 يزدگردى را با دقّتى كه امروزه براى مقدار سال‌هاى خورشيدى ( 2422 / 365 ) و سال‌هاى قمرى ( 367 / 354 روز ) به كار مىگيرند محاسبه و تطبيق نمودم ، نتيجه اين شد كه خورشيد بعد از گذشت تقريبا 94 ( و تحقيقا 61 / 93 ) روز از سال 357 يزدگردى به رأس السرطان رسيده است ، زيرا 28 صفر 378 ق برابر است با گذشت يك‌صد و سى و سه‌هزار و ششصد و پنجاه و چهار ( 133654 ) روز بعد از مبدأ هجرت و با توجه به اينكه حركت خورشيد در برج سوم تقريبا 32 روز است ، 94 و تحقيقا 61 / 93 روز بعد از نوروز برابر مىشود با رأس السرطان ، بنابراين رصد كوهى صحيح مىباشد . امّا درباره عرض دار المملكة ( منزل شرف الدوله و بستانى كه رصدخانه در آن قرار داشت ) بايد گفت به حساب ابو سهل نزديك 32 درجه بوده است كه امروزه بغداد 33 درجه و 20 دقيقه فلكى به‌حساب مىآيد . و ممكن است كه كاخ شرف الدوله از بغداد بيرون بوده باشد ولى به‌هرحال به اندازه يك و نيم ( 5 / 1 ) درجه فلكى نمىتواند تفاوت داشته باشد ، بااين‌همه به دقّت ابزار و آلات فلكى آن زمان و آن منجمان بايد آفرين گفت .

--> ( 1 ) . لغت‌نامه دهخدا ، الآثار الباقية ، ابو ريحان بيرونى ، ص 287 تحقيق پرويز اذكيائى ، نشر ميراث مكتوب ، 1380 ش .